انگریزاں نے پنجاب تے پنجابی نال کی کھلواڑ کیتا ؟؟؟

 انگریزاں نے پنجاب تے پنجابی نال کی کھلواڑ کیتا ؟؟؟

انگریز سرکار ایہدی منصوبہ بندی 1849 وچ پنجاب دے الحاق توں بوہت پہلے کر چکی سی اردو نوں مسلماناں دی زبان قرار دے دینا تے پنجاب دی سرکار نوں سکھا شاہی دا لقب دے کے پنجاب دے مسلماناں تے سکھ حکمراناں دے ظلم و ستم دیاں جھوٹھیاں سچیاں داستاناں پھیلان دا سلسلہ بوہت پہلے توں شروع کر دتا گیا سی ۔ پر پنجابی زبان دے خلاف ریاستی دہشت گردی دا مڈھ 1854 وچ رکھیا گیا جدوں پنجاب وچ دیسی نظامِ تعلیم دے تحت چلن والے مدرسے بند کرکے پنجابی قاعدے ساڑھن دی مہم شروع کیتی گئی ۔۔فیر 1865 وچ بقاعدہ فارسی تے پنجابی دی تھاں انگریزی تے اردو نوں دفتری تے عدالتی زبان بنان دا نوٹیفیکیشن جاری کرکے پنجابی دے خلاف ریاستی دہشت گردی دے عمل نوں قانونی حیثیت دے دتی گئی ۔تے اج 164 سال گزرن توں بعد وی پنجابی دے خلاف ریاستی دہشت گردی نہ صرف جاری اے سگوں ازادی توں بعد تے ایہدے وچ ہور وی تیزی آگئی اے ۔۔۔ایہدے باوجود جے پنجابی حالی زندہ اے ، ایہدے 20 کروڑ بولن والیاں وچ حالی وی اکثریت پاکستانی پنجاب دے واسیاں دی اے تے مینوں اے دعوا کرن وچ کوئ جھاکا نئں کہ ایہدا سہرا پنجاب دے فنونِ لطیفہ نال وابستہ فنکاراں تے خاص طور تے پنجاب دے اوہناں عظیم سپتراں دے سِراں تے سجدہ اے جہناں سنیما دے ذریعے پنجابی زبان تے پنجابی تہزیب وثقافت نوں زندہ رکھیا .

مادری زبان سکھن واسطے بچے نوں کسے وی مکتب ، مدرسے دی لوڑ نئں پیندی کیوں جے او ایہ زبان اوہناں لفظاں دی مدد نال سکھدا اے جیہڑے اوہدی ماں ، پئو تے گھار دے جی اوہنوں مخاطب کر کے ورتدے نیں ۔۔ او سکول جان توں پہلے ای اپنی ماں بولی دی گرامر تے لفظالی دا مکمل طور تے جانو ہوجاندا اے تے بول چال وچ کسے وی قسم دی غلطی نئں کردا ۔۔۔ ایہدے باوجود دنیا بھر وچ پہلی جماعت توں ماں بولی نوں مڈھلی پرت توں تعلیمی نصاب دا لازمی حصہ بنایا جاندا اے ۔ ایس واسطے کہ سکول وچ اوہنوں اساتذہ دی چھتر چھاویں گھروں سِکھی ہوئ زبان دی مدد نال نصابی کتاباں وچ ورتے جان والے ہور وی بوہت سارے لفظاں دا تے اوہناں لفظاں نال جُڑیاں ہوئیاں معلومات دا پتہ چلدا اے ۔۔ پر پنجابی بالاں توں پنجابی زبان دی تعلیم تے پنجابی زبان وچ تعلیم دا حق کھو کے اوہناں نوں پنجاب دی تریخ ، ثقافت تے روایات بارے جانکاری توں محروم کر کے اوہناں نوں بے شناخت تے بے سمت کرن دا سلسلہ حالی تیکر جاری اے ۔۔۔ حوصلے والی گل ایہ کہ پنجابی سنیما نے بوہت عرصے تک پنجابی زبان تے پنجابی تریخ ، روایات تے ثقافت دے خلاف ہون والیاں سازشاں نواں باطل کیتی رکھیا۔

 

1932 وچ عبدالرشید کاردار نے لہور وچ پہلی بولدی فلم ہیر رانجھا بنا کے پنجابی سنیما دی نیہ رکھی تے ایہدے بعد اگلے دس سال تک لہور وچ جہنیاں فلماں وی بنائ گئیاں او سب پنجابی زبان وچ سن ۔ ایہناں فلماں دیاں کہانیاں عام طور تے پنڈ تھاواں دے محول تے اوتھوں دی رہتل دے آلے دوالے گھمدیاں سن ۔ ایہدے نال نال پنجاب دیاں لوک تے رومانی داستاناں تے وی فلماں بنائیاں گئیاں جیہڑیاں بوہت پسند کیتیاں گئیاں ۔ پنجاب دے پہلے معلوم سینٹ پورن بھگت تے پنجاب دے عظیم ہیرو دلا بھٹی دیاں کہانیاں نوں وی سلولائیڈ دے فیتے تے منتقل کیتا گیا ۔ اُنج تے پنجاب وچ میلے ٹھیلیاں وچ چلن والے تھیٹر وی تفریح دے نال نال پنجاب دے لوکاں نوں پنجاب دی زبان ، ریت رواج تے لوک ورثے بارے جانکاری دے ریہے سن پر سنیما نے تے سچ مچ پنجابی زبان، ادب ، تریخ ، روایات تے ثقافت دے سکول دا رول اپنا لیا ۔۔۔ دوجے لفظاں وچ پنجاب دے او سنیما گھار جیہناں وچ پنجابی فلماں چلدیاں سن اوتھے لوکی صرف موج میلے واسطے ای نئں سن جاندے سگوں کُج نہ کُج سِکھ کے و ی آوندے سن ۔ جیہڑا کم ریاست دا سی ۔۔لوکاں دے ٹیکساں نال چلن والے سکولاں دا سی او کم پنجابی سینما کر ریہا سی تے بوہت سوہنے طریقے نال کر ریہا سی ۔ سنیما اک کمرشل آرٹ اے جیہدے وچ فنونِ لطیفہ دیاں ساریاں شاخاں مثلن شعروادب مصوری ، موسیقی تے رقص وغیرہ دی کار گذاری شامل ہوندی اے ۔ ایہدے کُج تجارتی تقاضے وی ہوندے نیں جیہناں نوں پورا کرن واسطے فلم پروڈیوسرز نوں کُج اجیہا میٹیرئیل وی فلماں وچ شامل کرنا پیندا اے جہدا حقیقی زندگی نال کوئ تعلق نئں ہوندا۔ پنجابی سنیما وچ وی ایہ سب جہنوں عام زبان وچ فلمی مصالحہ آخدے نیں موجود ہوندا سی پر فیر وی پونے تِن گھنٹ دی فلم وچ گھٹو گھٹ ڈیھڈ گھنٹہ پنجابی رہتل دی عکاسی ضرور کردا سی.( میں ماضی دا صیغہ ورت ریہا واں کیوں جے زمانہِ حال وچ لہور وچ پنجابی سنیما دا کوئ وجود نئں )

اک اہم گل ہور میں دسدا جاواں کہ چونکہ ہنوستان وچ اکثریتی آبادی ہندوواں دی اے ایس کر کے فلماں دے کردار وی ہندو ہوندے سن تے ایہو روائیت پنجابی سنیما وچ وی جاری سی تے پاکستان بنن توں بعد وی کئی سال تک جاری رہی ۔۔

1949 وچ بنائ جان والی فلم پھیرے پاکستان دی پہلی پنجابی فلم سی تے ایدے کردار وی ہندو سن تے ۔ ایہ گل بوہت اہم اے کہ پنجاب دا مزاج روائتن سیکولر رہیا اے ایس کر کے فلمی کہانیاں دے کردار بھاویں ہندو ہون یا سکھ یا مسلمان او سب پنجابی محول تے پنجابی رہتل وچ ای ساہ لے ریہے ہوندے سن ۔ پنجاب واسیاں تے خاص طور تے پنجاب دے پڑھیاراں نوں پنجاب دے سیکولر مزاج بارے جانکاری دین وچ پنجابی سنیما نے تریخی کردار ادا کیتا اے ۔ ایہدی سب توں اعلا مثال 1958 وچ بنن والی فلم کرتار سنگھ اے جیہدے وچ ہندو، سکھ تے مسلماناں نوں پنجاب دے اک پنڈ وچ پڑے پیار محبت والے محول وچ رہندیاں وکھایا گیا سی ۔۔ پر افسوس کہ انگریز دی devide and rule دی پالیسی توں جنم لین والی مذہبی انتہا پسندی نے پنجاب دے سیکولر مزاج وچ نفرت دا زہر گھول دتا جہدے نتیجے اسی اج تک بھگت ریہے آں ۔

پنجابی سنیما نے پنجابیت نال اگاہی تے ایہدے ودھاوے لئی جو تریخی کردار اداکیتا اے بنا شک اوہدا کریڈٹ پنجابی فلمسازاں دے نال نال کہانی کاراں ، شاعراں ، موسیقاراں ، گلوکاراں، اداکاراں تے سنیما نال جُڑے ہوئے سبھے ہنر منداں نوں جاندا اے جہناں وچ بوہت وڈے وڈے نام وی شامل نیں تے فہرست ایہنی لمی اے کہ ایس مختصر وقت وچ اہناں عظیم ہستیاں دا ذکر ممکن نئں ۔ ونگی دے طور تے صرف نورجہاں دا نام لواں گا ۔انجم قریشی ہوری پنجابی دے اک بوہت وڈی شاعر نے پر بچپن وچ ایہناں نوں وی ماپیاں نے پنجابی توں دور رکھیا سی ۔اوہناں دا ایہ آکھنا سی کہ اوہناں دے گھر وچ نورجہاں دے گانے سنن تے پابندی سی متے کوئ پنجابی لفظ کن وچ نہ پے جاوے. ایس مثال توں اندازہ لایا جا سکدا اے کہ نورجہاں دے گانے پنجابی زبان تے پنجابیت دے ودھاوے لئی کِناں بھرواں کردار ادا کر ریہے سن ۔

لہور وچ پنجابی سنیما دے زوال جیہدیاں وجوہات تے اثرات بارے گل کرن دی ایس پیپر وچ گنجائش نئں نے پنجابی زبان تے پنجابیت نوں جیہناں نقصان پہونچایا اے اوہدا اوپائے ناممکن اے ۔۔ پر ایہ گل بڑے اطمینان والی اے کہ ایس ویلے چڑھدے پنجاب وچ بوہت ودیا پنجابی فلماں بن رئیاں نیں جیہڑیاں ہوم سکرین توں علاوہ وڈی سکرین تے وی وہکھیاں جا رئیاں نے۔ اسی کہہ سکنے آں کہ لہور وچ پنجابی سنیما دے زوال نے جو خلا پیدا کیتا سی چندی گڑھ او خلا پُر کر ریہا اے ۔۔مینوں امید بلکہ یقین اے کہ بوہت جلد لہور وچ وی سنجیدہ فلمساز نویں سِرے توں پنجابی سنیما وچ جان پان واسطے پِڑھ وچ آون گے تے پنجابی تے پنجابیت دے ودھاوے لئ اپنا روائتی کردار ادا کرن گے ..

*افضل پنجابی*

*PGF International*