«سندھ وچ رہن والیاں ذاتاں تے قبیلے برادریاں» سنڌ ۾ رھنڌڙ ذاتو/برادريون/قبيله 1مــــــري 2. لغاري، 3. بجير، 4. ابڙا، 5. راهمون، 6. ٽالپر، 7. لوهاڻا، 8. ڪاٺيا، 9. جُوڻيجا، 10. سيلرا، 11. منگي، 12. راڄپر، 13. سوٽهڙ، 14. بروھي، 15. سومرا ، 16. جاڙيجا، 17. اڄڻ، 18. مهاڻا، 19. مهر، 20. مسڻ، 21. ڪلر، 22. آريجا، 23. باريجا، 24. مهيسر، 25. سميجا، 26. ساهڙ، 27. شيخ، 28. لنجار، 29. لاکا، 30. هنڱورا، 31. درس، 32. ڏيپر، 33. گهانگهرا، 34. سهتا، 35. مڱريا، 36. آراءين، 37. مگسي، 38. چانڊيا، 39. کوسا، 40. سهاڳ، 41. ماکيجا، 42. ڏوڏيجا، 43. وساڻ، 44. ڏيٿا، 45. ڏنگراج، 46. ڏهراج، 47. ماهوٽا، 48. چانڊيا، 49. چارڻ، 50. انڍڙ، 51. چنا، 52. چاچڙ، 53. پنهوار، 54. دل، 55. راهو، 56. ٻگهيا، 57. دونگهه، 58. دراوڙ، 59. ڀاگڙي، 60. ڀيل، 61. مينگهواڙ، 62. آڱاريا، 63. بڪڪ، 64. برفت، 65. بوزدار، 66. گهانچي، 67. پالاري، 68. پلهه، 69. ٻرڙا، 70. موريا، 71. سنگهار، 72. جت، 73. سميجا، 74. اُڍيجا، 75. بالاچ ، 76. بُڪيرا، 77. ٻارچ، 78. ٻارڻ، 79. ٻئيتال، 80. ٻاگهل، 81. ٻاٻڙا، 82. ٻانهيپوٽا، 83. ٻوڙاڻا، 84. ٻٻر، 85. ٻيلائي، 86. ڀُرڳڙي، 87. ڀنڀرا، 88. تيتري، 89. تماچي، 90. ٿيٻا، 91. ٿهيم، 92. ٽانڪ، 93. ٽانڊائي، 94. ٽڳڙ، 95. کاراڻي، 96. بجاراڻي، 97. ککراڻي، 98. ڏاھاڻي، 99. بليدي، 100. بڙدي، 101. ڊومڪي، 102. جکراڻي، 103. ٽيمڙا، 104. ٺاراڻي ، 105. پاربي، 106. پالاري، 107. پاريهڙي، 108. پرهياڙ، 109. پخالي، 110. پترا، 111. پُسيا، 112. پنهور، 113. پلاه، 114. پونجاڻي، 115. پليجا، پيڃارا، 116. جاداڻي، 117. جانوري، 118. باجڪاڻي، 119. جاڳا، 120. جنجهي، 121. جماري، 122. پير، 123. جوکيا، 124. جکيه، 125. چانهيا، 126. چنڊ، 127. پيرزادا، 128. مرزا، 129. نائچ، 130. ميراڻي، 131. کونھارا، 132. چوهاڻ، 133. راٺوڙ، 134. خاصخيلي، 135. دوراڻي، 136. سنڌي پٺاڻ، 137. دل، 138. دُوها، 139. جويسر، 140. ڌماچ، 141. ڏچر، 142. ڍومڪي، 143. رها، 144. رانٽا، 145. قاضي، 146. مخدوم، 147. رند، 148. رُوپائي، 149. اوڳاھي، 150. مير، 151. رپڙ، 152. رهبر، 153. ڪنراڻي، 154. زنئُور، 155. زنگيجا، 156. سانداڻي، 157. ساند، 158. سامي، 159. ساٽي، 160. سُرهيه، 161. سوڍا، 162. سيد، 163. سمان، 164. سميجا، 165. سورا، 166. سُوها، 167. بھلڪاڻي، 168. سگريه، 169. سُورجا، 170. سسر، 171. سرواڻ، 172. شينا، 173. شورا، 174. شورائي، 175. شڪاري، 176. ڦقهيري، 177. 'ڪاٺ، 178. ٻانڀڻ، 179. ڪاريا، 180. ڪاتيار، 181. ڪاٺياڙا، 182. ڪانڌڙا، 183. ڪوٽائي، 184. ڪوري، 185. ڪڪاڻي، 186. ڪيڙانا، 187. بکراڻي، 188. ڪورائي، 189. ڪڇي، 190. ڪنڊراهه، 191. ڪلهوڙا، 192. ڪولهي, 193. مھيشوري، 194. سامٽيا، 195. ڇٽا، 196. ڀنگر، 197. ڪناد، 198. ڏھر، 199. ڪنگهاڻي، 200. ڪلانتري، 201. کاڙڪ، 202. کارائي، 203. کُڏائي، 204. رودناڻي، 205. کوڏيا، 206. کيبر، 207. کوڙ، 208. گُگا، 209. گندرا، 210. گُوندل، 211. گوپانگ، 212. گهگهڙ، 213. گهراڻه، 214. لانگاھ، 215. لاکاٽيا، 216. لوڍا، 217. لُنڊا، 218. لُوجا، 219. لُنڊ، 220. لوهاڻا، 221. کيمٽيا، 222. لُکياڻي، 223. منڇر، 224. مڱڻهار، 225. ڏاھري، 226. بگٽي، 227. نوحپوٽا، 228. زرداري، 229. مري، 230. جلباڻي، 231. گبول، 232. شر، 233. عمراڻي، 234. ڀرو، 235. فاروقي، 236. مهيري، 237. ميگهواڙ، 238. ڄاريڪا، 239. مڪراني، 240. ميراثي، 241. مگسي، 242. مينڌرا، 243. مهراڻپوٽا، 244. منڊا، 245. ناهيا، 246. ناڏيهه، 247. ناريجا، 248. نُهڙيا، 249. نوناري، 250. نورنگ زادا، 251. آخوند، 252. نوتڪاڻي، 253. ونگرا، 254. هاليپوٽا، 255. هولاڻي، 256. آمڙا، 257. اوٺا، 258. بگھياڙ، 259. ارباب، 260. جعفري، 261. اوڀاڙا، 262. آگهيم ، 263. آبلاڻي، 264. اُنڙ ، 265. باگراڻي، 266. باندق، 267. بُوبڪ، 268. بنواڻي ، 269. ببواڻي، 270. بانو شاهي، 271. اوڍيجا، 272. بڊاڻي ، 273. بڪائي 274. بنساري ، 275. بهم، 276. ٻاگل، 277. ٻارڻ، 278. ترڪ، 279. ٻاٻڙا، 280. ٻُرڙا، 281. ٻجوارا، 282. ٻوڙاڻا، 283. ٻوڙا ، 284. ٻڙا ڀان، 285. ڀُٽا، 286. ڀنڊ، 287. ڪولاچي، 288. ملڪ، 289. تارڙا ، 290. تتري، 291. سبزوئي، 292. ٽنگر، 293. ٽويا، 294. ٽانڍائي، 295. ٽيمڙا ٿهيم، 296. ٿهيمور، 297. مانجھي، 298. پنهور، 299. پارهيڙي، 300. پتوجا، 301. تيغاڻي، 302. پاتڻي، 303. پُسيا، 304. پليپوٽا، 305. پير، 306. پرهياڙ، 307. پونجاڻي، 308. مھيسر، 309. ناگوري، 310. پارئي، 311. سريوال، 312. ٽويا، 313. جت، 314. گجراڻي، 315. جوڻيجا، 316. جُماڻي، 317. جاداڻي، 318. جوڳي، 319. جنگاهي، 320. پيچوھا، 321. جاکرا، 322. جڳيا، 323. سيٺار، 324. مرگھر، 325. جهنڊيل، 326. چوهاڻ، 327. سنديلا، 328. گھمراڻي، 329. چالڪ، 330. ابڙيجا، 331. چنڊاڻي، 332. ڇلگري، 333. دائوداڻي، 334. دوراڻي 335. دبائي، 336. ڌانڌل، 337. ڌڙيا، 338. قائم خاني، پ 339. ڏچر، 340. ٿلھا، 341. ڏڦائي، 342. ڊاڀائي، 343. ڊاگوري، 344. زيند پوريا، 345. ٻھرام، 346. دشتي، 347. ڇڄڙا، 348. سهتا، 349. بوزدار، 350. جيسر، 351. سمان، 352. سُوها، 353. گھمڻ، 354. گجر، 355. ڊيشڪ، 356. رائو، 357. سميجا، 358. جٽ، 359. سانگي، 360. بوري، 361. سورجا، 362. گرگيز، 363. ٻگھيا، 364. راھمون، 365. لورا، 366. واھوچا، 367. ملاح، 368. سخيراڻي، 369. سوڍا، 370. سنڙا، 371. ٿھيم، 372. سيڪڙا، 373. سرواڻ، 374. ڄامڙا، 375. سٺيا، 376. سائي، 377. سسيا ، 378. سورائي، 379. سرائي، 380. سامي ، 381. شينا، 382. شاعر، 383. ڪناند، 384. گھوٽا، 385. ڪهيري، 386. رُڪ، 387. ڪيڙانا، 388. ڪانٿ، 389. ڪيريا، 390. ڪٽپر، 391. بٽ، 392. ڪٽوھڙ، 393. ڪنگاڻي، 394. چانگ، 395. ڪنڊراهه، 396. ڪوچائي، 397. ڪوچايا، 398. گوپانگ، 399. ڪوٽي ڪانڀائي، 400. ڪُونجڙا، 401. ڪهراڻي، 402. ڪارڙا ، 403. ڪوٽائي، 404. ڌاريجا، 405. سوڍر، 406. جسڪاڻي، 407. ڪنڍائي، 408. برھماڻي، 409. ڪلاڻي، 410. ڪڪاڻي، 411. ڪهيرائي، 412. گھمرا، 413. گھانگھرا، 414. چنجڻي، 415. کڏا، 416. قاسمي، 417. کوڙ، 418. کاٿڙائي، 419. زنگياڻي، 420. گشڪوري، 421. ڀاٽيا، 422. گُرماڻي، 423. گڊا، 424. خواجا، 425. گاڏار، 426. گندرا، 427. راھو، 428. گوگيڙا 429. گهوٽا، 430. نندواڻي، 431. گهوٻلا، 432. گُهريائي، 433. گهُوٽ، 434. واگھري، 435. ٻاليشاھي، 436. گُهمڙائي، 437. ڳاڙها، 438. لونيا، 439. لُوڻيا، 440. ھنڱورجا، 441. لوهار، 442. لنگا، 443. لنڍا، 444. لڳائي، 445. لاڻا، 446. لُوڻائي، 447. پسايا، 448. مستوئي، 449. لڙائي، 450. لاڙائي، 451. لوهاڻا ، 452. مڱڻيجا، 453. ملاڻا، موراج، 454. مُچارا، 455. مُنارا، 456. مُٽا، 457. مينڌرا، 458. ميرجت، 459. موچي، 460. دايا، 461. ميراڻي، 462. من واڍا، 463. پلھ، 464. وڪيا، 465. ولڙا، 466. ويڄ، 467. ولاسيا، 468. ولهاري هولائي، 469. هٿيار، 470. هيلايا، 471. هالا، 472. هنڱورا، 473. هنڱورجا، 474. بشير، 475. رانگڙ، 476. ُوهڙ، 477. ٻُهريا، 478. ٻارڻ، 479. ڀڏالا، 480. عالماڻي، 481. ٿهيمور، 482. سربازي، 483. دائودپوٽا، 484. ٿهيم، 485. ٽوها، 486. ٽيمڙا، 487. پريا، 488. ٺاڪرا، 489. پاڏائي، 490. پاهيڙي، 491. پرهياڙ، 492. پنهور، 493. جت، 494. ڪاغزي، 495. جوڻيجا، 496. اوڏ، 497. جهانگياڻي، 498. چارا، 499. چوهاڻ، 500. چالڪا، 501. رستماڻي، 502. چيريا، 503. درس، 504. ڌانڌل، 505. ڏچر، 506. ڊُهڙ، 507. ڍينڍڙيا ، 508. ڍيرا، 509. راڄا، 510. جھنڊير، 511. بزنجا، 512. رڇا، 513. قيصراڻي، 514. زيند پُوريا، 515. سيکڙا، 516. سقميجا، 517. راجپوت، 518. سيال، 519. سمان، 520. ٻپڙ، 521. ڪاتيار، 522. ڪنڀار، 523. لاڙ، 524. ڪرمتي، 525. کھڙا، 526. ڪيهر، 527. گرگلا، 528. کٽي ، 529. کنيرا، 530. کتري، 531. ڪلوڙ، 532. وڳڻ، 533. ٻائيتار، 534. گڊا، 535. تنيا، 536. گهگهيرا، 537. مورائي، 538. گُهنالاکا، 539. لوڊا، 540. مالهيا، 541. مالاڻا، 542. مانڌريا، 543. منڌرا، 544. مچولائي، 545. مُنارا، 546. نُهڙيا نوتيار، 547. واڍا، 548. روجھاڻي، 549. ونگائي، 550. زھري، 551. مينگل، 552. گپتا، 553. ڀڳت، 554. آٿلا، 555. نوراني، 556. اڍيجا، 557. بُدا، 558. ويسر، 559. چبُنڙا، 560. بُڪيرا، 561. بوهڙ، 562. ٻُگهيا، 563. ڀائل، 564. ٽالاڻي، 565. ڀٽ، 566. ڀٽي، 567. ڀنڊ، 568. ڀاڏائي، 569. تارڙا، 570. دراني، 571. ٿهيم، 572. ٿُڙيا، 573. ٿهيمور، 574. ريٻاري، 575. ٽانڊيا، پارابي، پتافي، چولياڻي، ڪلر، خوجا، 576. پرهياڙ، 577. پارهيڙي، 578. پنهور، 579. پنڀار، 580. پنڃارا، 581. پکاڙا، 582. موچي، 583. ڪُنور، 584. اڪراڻي، 585. نھڙيا، 586. جوڻيجا، 587. ڪلھوڙا، 588. جويا، 589. وگھيا، 590. جنڊاڙا، 591. ھاشمي، 592. ڪوير، 593. مزاري، 594. جهولائي، 595. عرساڻي، 596. نون، 597. چاوڙا، 598. ٿريا، 599. چيريا، 600. ڏنور، 601. جيلاني، 602. ساھڙ، 603. ڇريجا، 604. ڇڇائي، 605. گائينچا، 606. چرياڻي، 607. راشدي، 608. ڇڇر، 609. هليا، 610. ڌانڌل، 611. ڌاڙيا،' 612. ڌنڌڻ، 613. آسواڻي، 614. نانگراج، 615. گھنيا، 616. ڇڃڙ، 617. ڏيسرا، 618. ڄام، 619. رخشاڻي، 620. کٽياڻ، 621. راڄسي پوٽا، 622. رٽا، 623. رٻيسٻاري، 624. پشوري، 625. زرداري، 626. ساڙها، 627. جاڙيجا، 628. لاشاري، 629. سميجا، 630. مالھي، 631. لڪياري، 632. گورچاڻي، 633. سهتا، 634. سُکپُوريا، 635. انصاري، 636. سروا، 637. لولائي، 638. گڏاڻي، 639. مٺياڻي، 640. ڦلپوٽو، 641. ميتلا، 642. ملڪ، 643. ڪامادي، 644. ڪمانگر، 645. شنباڻي، 646. شاهاڻي، 647. @ جاگيراڻي، 648. اعواڻ، ڪلادي، 649. راهوجا، 650. گاڏهي، 651. سرڪي، 652. جمالي، 653. موريجا، 654. موروجا، 655. تنيا، 656. نندو، 657. ڌونڌو، 658. عارباڻي، 659. اوڍاڻا، 660. سناڻي، 661. وهريا، 662. بوسڻ، 663. ساسولي، 664. اگهم، 665. ڪوڏراڻي، 666. ڪماريا، 667. ايري، 668. جهيجا، 669. جيها، 670. هڪڙا، 671. ڪيهر، 672. ڪناسرا، 673. ڌوڻ، 674. ڀيا، 675. سندراڻي، 676. پهوڙ، 677. شجراع، 678. ميمڻ، 679. راڻا/رانا، 680. جهتيال، 681. الرا، 682. اوڍا، 683. مارفاڻي، 684. مٺاڻي 685. سارگانی 686. سرگانی ڄامڙا، 687. ماڪا، 688. ڏيرو، 689. آگاڻي، 690. وسير، 691. وهريا، 692. لائو، 693. سنڌ ۾ آباد ذاتيون / قبیلا 694. 695. 696. مغيري، 697. لغاري، 698. بجير، 699. آريسر، 700. راهمون، 701. ٽالپر، 702. لوهاڻا، 703. ڪاٺيا، 704. جُوڻيجا، 705. سيلرا، 706. منگي، 707. راڄپر، 708. سوٽهڙ، 709. بروھي، 710. سومرا ، 711. جاڙيجا، 712. اڄڻ، 713. مهاڻا، 714. مهر، 715. مسڻ، 716. وڳڻ، 717. آريجا، 718. باريجا، 719. مهيسر، 720. سميجا، 721. ساهڙ، 722. پهوڙ، 723. لنجار، 724. لاکا، 725. هنڱورا، 726. درس، 727. ڏيپر، 728. گهانگهرا، 729. سهتا، 730. مڱريا، 731. ماڇي، سولنگي، 732. مگسي، 733. مغيري ، 734. کوسا، 735. سهاڳ، 736. ماکيجا، 737. ڏوڏيجا، 738. وساڻ، 739. ڏيٿا، 740. ڏنگراج، 741. ڏهراج، 742. ماهوٽا، 743. سھرياڻي, 744. چارڻ، 745. انڍڙ، 746. چنا، 747. چاچڙ، 748. پنهوار، 749. دل، 750. راهو، 751. ٻگهيا، 752. دونگهه، 753. دراوڙ، 754. ڀاگڙي، 755. ڀيل، 756. مينگهواڙ، 757. آڱاريا، 758. بڪڪ، 759. برفت، 760. بوزدار، 761. گهانچي، 762. پالاري، 763. پلهه، 764. ٻرڙا، 765. موريا، 766. سنگهار، 767. جت، 768. سميجا، 769. اُڍيجا، 770. بالاچ ، 771. بُڪيرا، 772. ٻارچ، 773. ٻارڻ، 774. ٻئيتال، 775. ٻاگهل، 776. ٻاٻڙا، 777. ٻانهيپوٽا، 778. ٻوڙاڻا، 779. ٻٻر، 780. ٻيلائي، 781. ڀُرڳڙي، 782. ڀنڀرا، 783. تيتري، 784. تماچي، 785. ٿيٻا، 786. ٿهيم، 787. ٽانڪ، 788. ٽانڊائي، 789. ٽڳڙ، 790. کاراڻي، 791. بجاراڻي، 792. ککراڻي، 793. ڏاھاڻي، 794. بليدي، 795. بڙدي، 796. ڊومڪي، 797. جکراڻي، 798. ٽيمڙا، 799. ٺاراڻي ، 800. پاربي، 801. پالاري، 802. پاريهڙي، 803. پرهياڙ، 804. پخالي، 805. پترا، 806. پُسيا، 807. پنهور، 808. پلاه، 809. پونجاڻي، 810. پليجا، پيڃارا، 811. جاداڻي، 812. جانوري، 813. بلوچ، 814. جاڳا، 815. جت، 816. جماري، 817. پير، 818. جوکيا، 819. جکيه، 820. چانهيا، 821. چنڊ، 822. پيرزادا، 823. مرزا، 824. نائچ، 825. ميراڻي، 826. کونھارا، 827. چوهاڻ، 828. راٺوڙ، 829. خاصخيلي، 830. دوراڻي، 831. سنڌي پٺاڻ، 832. دل، 833. دُوها، 834. جويسر، 835. ڌماچ، 836. ڏچر، 837. ڍومڪي، 838. رها، 839. رانٽا، 840. قاضي، 841. مخدوم، 842. رند، 843. رُوپائي، 844. اوڳاھي، 845. مير، 846. رپڙ، 847. رهبر، 848. ڪنراڻي، 849. زنئُور، 850. زنگيجا، 851. سانداڻي، 852. ساند، 853. سامي، 854. ساٽي، 855. سُرهيه، 856. سوڍا، 857. سيد، 858. سمان، 859. سميجا، 860. سورا، 861. سُوها، 862. بھلڪاڻي، 863. سگريه، 864. سُورجا، 865. سسر، 866. سرواڻ، 867. شينا، 868. شورا، 869. شورائي، 870. شڪاري، 871. ڦقهيري، 872. 'ڪاٺ، 873. ٻانڀڻ، 874. ڪاريا، 875. ڪاتيار، 876. ڪاٺياڙا، 877. ڪانڌڙا، 878. ڪوٽائي، 879. ڪوري، 880. ڪڪاڻي، 881. ڪيڙانا، 882. بکراڻي، 883. ڪورائي، 884. ڪڇي، 885. ڪنڊراهه، 886. ڪلهوڙا، 887. ڪولهي, 888. مھيشوري، 889. سامٽيا، 890. ڇٽا، 891. ڀنگر، 892. ڪناد، 893. ڏھر، 894. ڪنگهاڻي، 895. ڪلانتري، 896. کاڙڪ، 897. کارائي، 898. کُڏائي، 899. رودناڻي، 900. کوڏيا، 901. کيبر، 902. کوڙ، 903. گُگا، 904. گندرا، 905. گُوندل، 906. گوپانگ، 907. گهگهڙ، 908. گهراڻه، 909. لانگاھ، 910. لاکاٽيا، 911. لوڍا، 912. لُنڊا، 913. لُوجا، 914. لُنڊ، 915. لوهاڻا، 916. کيمٽيا، 917. لُکياڻي، 918. منڇر، 919. مڱڻهار، 920. ڏاھري، 921. بگٽي، 922. نوحپوٽا، 923. زرداري، 924. مري، 925. جلباڻي، 926. گبول، 927. شر، 928. عمراڻي، 929. ڀرو، 930. فاروقي، 931. مهري، 932. ميگهواڙ، 933. ڄاريڪا، 934. مڪراني، 935. ميراثي، 936. مگسي، 937. مينڌرا، 938. مهراڻپوٽا، 939. منڊا، 940. ناهيا، 941. ناڏيهه، 942. ناريجا، 943. نُهڙيا، 944. نوناري، 945. نورنگ زادا، 946. آخوند، 947. نوتڪاڻي، 948. ونگرا، 949. هاليپوٽا، 950. هولاڻي، 951. آمڙا، 952. اوٺا، 953. بگھياڙ، 954. ارباب، 955. جعفري، 956. اوڀاڙا، 957. آگهيم ، 958. آبلاڻي، 959. اُنڙ ، 960. باگراڻي، 961. باندق، 962. بُوبڪ، 963. بنواڻي ، 964. ببواڻي، 965. بانو شاهي، 966. اوڍيجا، 967. بڊاڻي ، 968. بڪائي 969. بنساري ، 970. بهم، 971. ٻاگل، 972. ٻارڻ، 973. ترڪ، 974. ٻاٻڙا، 975. ٻُرڙا، 976. ٻجوارا، 977. ٻوڙاڻا، 978. ٻوڙا ، 979. ٻڙا ڀان، 980. ڀُٽا، 981. ڀنڊ، 982. ڪولاچي، 983. ملڪاڻي، 984. تارڙا ، 985. تتري، 986. سبزوئي، 987. ٽنگر، 988. ٽويا، 989. ٽانڍائي، 990. ٽيمڙا ٿهيم، 991. ٿهيمور، 992. مانجھي، 993. پنهور، 994. پارهيڙي، 995. پتوجا، 996. تيغاڻي، 997. پاتڻي، 998. پُسيا، 999. پليپوٽا، 1000. پير، 1001. پرهياڙ، 1002. پونجاڻي، 1003. مھيسر، 1004. ناگوري، 1005. پارئي، 1006. سريوال، 1007. ٽويا، 1008. جت، 1009. رند، 1010. جوڻيجا، 1011. جُماڻي، 1012. جاداڻي، 1013. جوڳي، 1014. جنگاهي، 1015. پيچوھا، 1016. جاکرا، 1017. جڳيا، 1018. سيٺار، 1019. مرگھر، 1020. جهنڊيل، 1021. چوهاڻ، 1022. سنديلا، 1023. گھمراڻي، 1024. چالڪ، 1025. ابڙيجا، 1026. چنڊاڻي، 1027. ڇلگري، 1028. دائوداڻي، 1029. دوراڻي 1030. دبائي، 1031. ڌانڌل، 1032. ڌڙيا، 1033. قائم خاني، پ 1034. ڏچر، 1035. ٿلھا، 1036. ڏڦائي، 1037. ڊاڀائي، 1038. ڊاگوري، 1039. زيند پوريا، 1040. ٻھرام، 1041. دشتي، 1042. ڇڄڙا، 1043. سهتا، 1044. بوزدار، 1045. جيسر، 1046. سمان، 1047. سُوها، 1048. گھمڻ، 1049. گجر، 1050. ڊيشڪ، 1051. رائو، 1052. سميجا، 1053. جٽ، 1054. سانگي، 1055. بوري، 1056. سورجا، 1057. گرگيز، 1058. ٻگھيا، 1059. راھمون، 1060. لورا، 1061. واھوچا، 1062. ملاح، 1063. سخيراڻي، 1064. سوڍا، 1065. سنڙا، 1066. ٿھيم، 1067. سيڪڙا، 1068. سرواڻ، 1069. ڄامڙا، 1070. سٺيا، 1071. سائي، 1072. سسيا ، 1073. سورائي، 1074. سرائي، 1075. سامي ، 1076. شينا، 1077. شاعر، 1078. ڪناند، 1079. گھوٽا، 1080. ڪهيري، 1081. رُڪ، 1082. ڪيڙانا، 1083. ڪانٿ، 1084. ڪيريا، 1085. ڪٽپر، 1086. بٽ، 1087. ڪٽوھڙ، 1088. ڪنگاڻي، 1089. چانگ، 1090. ڪنڊراهه، 1091. ڪوچائي، 1092. ڪوچايا، 1093. گوپانگ، 1094. ڪوٽي ڪانڀائي، 1095. ڪُونجڙا، 1096. ڪهراڻي، 1097. ڪارڙا ، 1098. ڪوٽائي، 1099. ڌاريجا، 1100. سوڍر، 1101. جسڪاڻي، 1102. ڪنڍائي، 1103. برھماڻي، 1104. ڪلاڻي، 1105. ڪڪاڻي، 1106. ڪهيرائي، 1107. گھمرا، 1108. گھانگھرا، 1109. چنجڻي، 1110. کڏا، 1111. قاسمي، 1112. کوڙ، 1113. کاٿڙائي، 1114. زنگياڻي، 1115. گشڪوري، 1116. ڀاٽيا، 1117. گُرماڻي، 1118. گڊا، 1119. خواجا، 1120. گاڏار، 1121. گندرا، 1122. راھو، 1123. گوگيڙا 1124. گهوٽا، 1125. نندواڻي، 1126. گهوٻلا، 1127. گُهريائي، 1128. گهُوٽ، 1129. واگھري، 1130. ٻاليشاھي، 1131. گُهمڙائي، 1132. ڳاڙها، 1133. لونيا، 1134. لُوڻيا، 1135. ھنڱورجا، 1136. لوهار، 1137. لنگا، 1138. لنڍا، 1139. لڳائي، 1140. لاڻا، 1141. لُوڻائي، 1142. پسايا، 1143. مستوئي، 1144. لڙائي، 1145. لاڙائي، 1146. لوهاڻا ، 1147. مڱڻيجا، 1148. ملاڻا، موراج، 1149. مُچارا، 1150. مُنارا، 1151. مُٽا، 1152. مينڌرا، 1153. ميرجت، 1154. موچي، 1155. دايا، 1156. ميراڻي، 1157. من واڍا، 1158. پلھ، 1159. وڪيا، 1160. ولڙا، 1161. ويڄ، 1162. ولاسيا، 1163. ولهاري هولائي، 1164. هٿيار، 1165. هيلايا، 1166. هالا، 1167. هنڱورا، 1168. هنڱورجا، 1169. بشير، 1170. رانگڙ، 1171. ُوهڙ، 1172. ٻُهريا، 1173. ٻارڻ، 1174. ڀڏالا، 1175. عالماڻي، 1176. ٿهيمور، 1177. سربازي، 1178. دائودپوٽا، 1179. ٿهيم، 1180. ٽوها، 1181. ٽيمڙا، 1182. پريا، 1183. ٺاڪرا، 1184. پاڏائي، 1185. پاهيڙي، 1186. پرهياڙ، 1187. پنهور، 1188. جت، 1189. ڪاغزي، 1190. جوڻيجا، 1191. اوڏ، 1192. جهانگياڻي، 1193. چارا، 1194. چوهاڻ، 1195. چالڪا، 1196. رستماڻي، 1197. چيريا، 1198. درس، 1199. ڌانڌل، 1200. ڏچر، 1201. ڊُهڙ، 1202. ڍينڍڙيا ، 1203. ڍيرا، 1204. راڄا، 1205. جھنڊير، 1206. بزنجا، 1207. رڇا، 1208. قيصراڻي، 1209. زيند پُوريا، 1210. سيکڙا، 1211. سقميجا، 1212. راجپوت، 1213. سيال، 1214. سمان، 1215. ٻپڙ، 1216. ڪاتيار، 1217. ڪنڀار، 1218. لاڙ، 1219. ڪرمتي، 1220. کھڙا، 1221. ڪيهر، 1222. گرگلا، 1223. کٽي ، 1224. کنيرا، 1225. کتري، 1226. ڪلوڙ، 1227. وڳڻ، 1228. ٻائيتار، 1229. گڊا، 1230. تنيا، 1231. گهگهيرا، 1232. مورائي، 1233. گُهنالاکا، 1234. لوڊا، 1235. مالهيا، 1236. مالاڻا، 1237. مانڌريا، 1238. منڌرا، 1239. مچولائي، 1240. مُنارا، 1241. نُهڙيا نوتيار، 1242. واڍا، 1243. روجھاڻي، 1244. ونگائي، 1245. زھري، 1246. مينگل، 1247. گپتا، 1248. ڀڳت، 1249. آٿلا، 1250. نوراني، 1251. اڍيجا، 1252. بُدا، 1253. ويسر، 1254. چبُنڙا، 1255. بُڪيرا، 1256. بوهڙ، 1257. ٻُگهيا، 1258. ڀائل، 1259. ٽالاڻي، 1260. ڀٽ، 1261. ڀٽي، 1262. ڀنڊ، 1263. ڀاڏائي، 1264. تارڙا، 1265. دراني، 1266. ٿهيم، 1267. ٿُڙيا، 1268. ٿهيمور، 1269. ريٻاري، 1270. ٽانڊيا، پارابي، پتافي، چولياڻي، ڪلر، خوجا، 1271. پرهياڙ، 1272. پارهيڙي، 1273. پنهور، 1274. پنڀار، 1275. پنڃارا، 1276. پکاڙا، 1277. موچي، 1278. ڪُنور، 1279. اڪراڻي، 1280. نھڙيا، 1281. جوڻيجا، 1282. ڪلھوڙا، 1283. جويا، 1284. وگھيا، 1285. جنڊاڙا، 1286. ھاشمي، 1287. ڪوير، 1288. مزاري، 1289. جهولائي، 1290. عرساڻي، 1291. نون، 1292. چاوڙا، 1293. ٿريا، 1294. چيريا، 1295. ڏنور، 1296. جيلاني، 1297. ساھڙ، 1298. ڇريجا، 1299. ڇڇائي، 1300. گائينچا، 1301. چرياڻي، 1302. راشدي، 1303. ڇڇر، 1304. هليا، 1305. ڌانڌل، 1306. ڌاڙيا،' 1307. ڌنڌڻ، 1308. آسواڻي، 1309. نانگراج، 1310. گھنيا، 1311. ڏچر، 1312. ڏيسرا، 1313. ڄام، 1314. رخشاڻي، 1315. کٽياڻ، 1316. راڄسي پوٽا، 1317. رٽا، 1318. رٻيسٻاري، 1319. پشوري، 1320. زرداري، 1321. ساڙها، 1322. جاڙيجا، 1323. لاشاري، 1324. سميجا، 1325. مالھي، 1326. لڪياري، 1327. گورچاڻي، 1328. سنجراڻي، 1329. سُکپُوريا، 1330. انصاري، 1331. سروا، 1332. لولائي، 1333. گڏاڻي، 1334. مٺياڻي، 1335. ڦلپوٽو، 1336. جعفري، 1337. ملڪ، 1338. ڪامادي، 1339. ڪمانگر، 1340. شنباڻي، 1341. شاهاڻي، 1342. @ جاگيراڻي، 1343. ڀنگوار، ڪلادي، 1344. راهوجا، 1345. گاڏهي، 1346. سرڪي، 1347. جمالي، 1348. موريجا، 1349. موروجا، 1350. تنيا، 1351. نندو، 1352. ڌونڌو/ ڌونڌو، 1353. عارباڻي، 1354. اوڍاڻا، 1355. سناڻي، 1356. وهريا، 1357. بوسڻ، 1358. ساسولي، 1359. اگهم، 1360. ڪوڏراڻي، 1361. ڪماريا، 1362. ايري، 1363. جهيجا، 1364. جيها، 1365. هڪڙا، 1366. ڪيهر، 1367. ڪناسرا، 1368. ڌوڻ، 1369. ڀيا، 1370. سندراڻي، 1371. پهوڙ، 1372. شجراع، 1373. ميمڻ، 1374. راڻا/رانا، 1375. جهتيال، 1376. الرا، 1377. اوڍا، 1378. مارفاڻي، 1379. مٺاڻي 1380. سارگانی 1381. سرگانی ڄامڙا، 1382. ماڪا، 1383. ڏيرو، 1384. آگاڻي،، 1385. لائو، 1386. رھیماٹی 1387. رباٹی 1388. توڈاٹی 1389. رازاٹی 1390. موزاٹی 1391. ستاٹی 1392. میھاٹی 1393. شترا 1394. ڈوزاٹی 1395. نبناٹی 1396. نیاٹی 1397. گنجہ 1398. لوٹہ 1399. ٹھوڑا 1400 ساوند، 1401 ويرماڻي 1402.1403لنڈ Copied #PGFInt

 «سندھ وچ رہن والیاں ذاتاں تے قبیلے برادریاں»


سنڌ ۾ رھنڌڙ ذاتو/برادريون/قبيله

1مــــــري 2. لغاري، 3. بجير، 4. ابڙا، 5. راهمون، 6. ٽالپر، 7. لوهاڻا، 8. ڪاٺيا، 9. جُوڻيجا، 10. سيلرا، 11. منگي، 12. راڄپر، 13. سوٽهڙ، 14. بروھي، 15. سومرا ، 16. جاڙيجا، 17. اڄڻ، 18. مهاڻا، 19. مهر، 20. مسڻ، 21. ڪلر، 22. آريجا، 23. باريجا، 24. مهيسر، 25. سميجا، 26. ساهڙ، 27. شيخ، 28. لنجار، 29. لاکا، 30. هنڱورا، 31. درس، 32. ڏيپر، 33. گهانگهرا، 34. سهتا، 35. مڱريا، 36. آراءين، 37. مگسي، 38. چانڊيا، 39. کوسا، 40. سهاڳ، 41. ماکيجا، 42. ڏوڏيجا، 43. وساڻ، 44. ڏيٿا، 45. ڏنگراج، 46. ڏهراج، 47. ماهوٽا، 48. چانڊيا، 49. چارڻ، 50. انڍڙ، 51. چنا، 52. چاچڙ، 53. پنهوار، 54. دل، 55. راهو، 56. ٻگهيا، 57. دونگهه، 58. دراوڙ، 59. ڀاگڙي، 60. ڀيل، 61. مينگهواڙ، 62. آڱاريا، 63. بڪڪ، 64. برفت، 65. بوزدار، 66. گهانچي، 67. پالاري، 68. پلهه، 69. ٻرڙا، 70. موريا، 71. سنگهار، 72. جت، 73. سميجا، 74. اُڍيجا، 75. بالاچ ، 76. بُڪيرا، 77. ٻارچ، 78. ٻارڻ، 79. ٻئيتال، 80. ٻاگهل، 81. ٻاٻڙا، 82. ٻانهيپوٽا، 83. ٻوڙاڻا، 84. ٻٻر، 85. ٻيلائي، 86. ڀُرڳڙي، 87. ڀنڀرا، 88. تيتري، 89. تماچي، 90. ٿيٻا، 91. ٿهيم، 92. ٽانڪ، 93. ٽانڊائي، 94. ٽڳڙ، 95. کاراڻي، 96. بجاراڻي، 97. ککراڻي، 98. ڏاھاڻي، 99. بليدي، 100. بڙدي، 101. ڊومڪي، 102. جکراڻي، 103. ٽيمڙا، 104. ٺاراڻي ، 105. پاربي، 106. پالاري، 107. پاريهڙي، 108. پرهياڙ، 109. پخالي، 110. پترا، 111. پُسيا، 112. پنهور، 113. پلاه، 114. پونجاڻي، 115. پليجا، پيڃارا، 116. جاداڻي، 117. جانوري، 118. باجڪاڻي، 119. جاڳا، 120. جنجهي، 121. جماري، 122. پير، 123. جوکيا، 124. جکيه، 125. چانهيا، 126. چنڊ، 127. پيرزادا، 128. مرزا، 129. نائچ، 130. ميراڻي، 131. کونھارا، 132. چوهاڻ، 133. راٺوڙ، 134. خاصخيلي، 135. دوراڻي، 136. سنڌي پٺاڻ، 137. دل، 138. دُوها، 139. جويسر، 140. ڌماچ، 141. ڏچر، 142. ڍومڪي، 143. رها، 144. رانٽا، 145. قاضي، 146. مخدوم، 147. رند، 148. رُوپائي، 149. اوڳاھي، 150. مير، 151. رپڙ، 152. رهبر، 153. ڪنراڻي، 154. زنئُور، 155. زنگيجا، 156. سانداڻي، 157. ساند، 158. سامي، 159. ساٽي، 160. سُرهيه، 161. سوڍا، 162. سيد، 163. سمان، 164. سميجا، 165. سورا، 166. سُوها، 167. بھلڪاڻي، 168. سگريه، 169. سُورجا، 170. سسر، 171. سرواڻ، 172. شينا، 173. شورا، 174. شورائي، 175. شڪاري، 176. ڦقهيري، 177. 'ڪاٺ، 178. ٻانڀڻ، 179. ڪاريا، 180. ڪاتيار، 181. ڪاٺياڙا، 182. ڪانڌڙا، 183. ڪوٽائي، 184. ڪوري، 185. ڪڪاڻي، 186. ڪيڙانا، 187. بکراڻي، 188. ڪورائي، 189. ڪڇي، 190. ڪنڊراهه، 191. ڪلهوڙا، 192. ڪولهي, 193. مھيشوري، 194. سامٽيا، 195. ڇٽا، 196. ڀنگر، 197. ڪناد، 198. ڏھر، 199. ڪنگهاڻي، 200. ڪلانتري، 201. کاڙڪ، 202. کارائي، 203. کُڏائي، 204. رودناڻي، 205. کوڏيا، 206. کيبر، 207. کوڙ، 208. گُگا، 209. گندرا، 210. گُوندل، 211. گوپانگ، 212. گهگهڙ، 213. گهراڻه، 214. لانگاھ، 215. لاکاٽيا، 216. لوڍا، 217. لُنڊا، 218. لُوجا، 219. لُنڊ، 220. لوهاڻا، 221. کيمٽيا، 222. لُکياڻي، 223. منڇر، 224. مڱڻهار، 225. ڏاھري، 226. بگٽي، 227. نوحپوٽا، 228. زرداري، 229. مري، 230. جلباڻي، 231. گبول، 232. شر، 233. عمراڻي، 234. ڀرو، 235. فاروقي، 236. مهيري، 237. ميگهواڙ، 238. ڄاريڪا، 239. مڪراني، 240. ميراثي، 241. مگسي، 242. مينڌرا، 243. مهراڻپوٽا، 244. منڊا، 245. ناهيا، 246. ناڏيهه، 247. ناريجا، 248. نُهڙيا، 249. نوناري، 250. نورنگ زادا، 251. آخوند، 252. نوتڪاڻي، 253. ونگرا، 254. هاليپوٽا، 255. هولاڻي، 256. آمڙا، 257. اوٺا، 258. بگھياڙ، 259. ارباب، 260. جعفري، 261. اوڀاڙا، 262. آگهيم ، 263. آبلاڻي، 264. اُنڙ ، 265. باگراڻي، 266. باندق، 267. بُوبڪ، 268. بنواڻي ، 269. ببواڻي، 270. بانو شاهي، 271. اوڍيجا، 272. بڊاڻي ، 273. بڪائي 274. بنساري ، 275. بهم، 276. ٻاگل، 277. ٻارڻ، 278. ترڪ، 279. ٻاٻڙا، 280. ٻُرڙا، 281. ٻجوارا، 282. ٻوڙاڻا، 283. ٻوڙا ، 284. ٻڙا ڀان، 285. ڀُٽا، 286. ڀنڊ، 287. ڪولاچي، 288. ملڪ، 289. تارڙا ، 290. تتري، 291. سبزوئي، 292. ٽنگر، 293. ٽويا، 294. ٽانڍائي، 295. ٽيمڙا ٿهيم، 296. ٿهيمور، 297. مانجھي، 298. پنهور، 299. پارهيڙي، 300. پتوجا، 301. تيغاڻي، 302. پاتڻي، 303. پُسيا، 304. پليپوٽا، 305. پير، 306. پرهياڙ، 307. پونجاڻي، 308. مھيسر، 309. ناگوري، 310. پارئي، 311. سريوال، 312. ٽويا، 313. جت، 314. گجراڻي، 315. جوڻيجا، 316. جُماڻي، 317. جاداڻي، 318. جوڳي، 319. جنگاهي، 320. پيچوھا، 321. جاکرا، 322. جڳيا، 323. سيٺار، 324. مرگھر، 325. جهنڊيل، 326. چوهاڻ، 327. سنديلا، 328. گھمراڻي، 329. چالڪ، 330. ابڙيجا، 331. چنڊاڻي، 332. ڇلگري، 333. دائوداڻي، 334. دوراڻي 335. دبائي، 336. ڌانڌل، 337. ڌڙيا، 338. قائم خاني، پ 339. ڏچر، 340. ٿلھا، 341. ڏڦائي، 342. ڊاڀائي، 343. ڊاگوري، 344. زيند پوريا، 345. ٻھرام، 346. دشتي، 347. ڇڄڙا، 348. سهتا، 349. بوزدار، 350. جيسر، 351. سمان، 352. سُوها، 353. گھمڻ، 354. گجر، 355. ڊيشڪ، 356. رائو، 357. سميجا، 358. جٽ، 359. سانگي، 360. بوري، 361. سورجا، 362. گرگيز، 363. ٻگھيا، 364. راھمون، 365. لورا، 366. واھوچا، 367. ملاح، 368. سخيراڻي، 369. سوڍا، 370. سنڙا، 371. ٿھيم، 372. سيڪڙا، 373. سرواڻ، 374. ڄامڙا، 375. سٺيا، 376. سائي، 377. سسيا ، 378. سورائي، 379. سرائي، 380. سامي ، 381. شينا، 382. شاعر، 383. ڪناند، 384. گھوٽا، 385. ڪهيري، 386. رُڪ، 387. ڪيڙانا، 388. ڪانٿ، 389. ڪيريا، 390. ڪٽپر، 391. بٽ، 392. ڪٽوھڙ، 393. ڪنگاڻي، 394. چانگ، 395. ڪنڊراهه، 396. ڪوچائي، 397. ڪوچايا، 398. گوپانگ، 399. ڪوٽي ڪانڀائي، 400. ڪُونجڙا، 401. ڪهراڻي، 402. ڪارڙا ، 403. ڪوٽائي، 404. ڌاريجا، 405. سوڍر، 406. جسڪاڻي، 407. ڪنڍائي، 408. برھماڻي، 409. ڪلاڻي، 410. ڪڪاڻي، 411. ڪهيرائي، 412. گھمرا، 413. گھانگھرا، 414. چنجڻي، 415. کڏا، 416. قاسمي، 417. کوڙ، 418. کاٿڙائي، 419. زنگياڻي، 420. گشڪوري، 421. ڀاٽيا، 422. گُرماڻي، 423. گڊا، 424. خواجا، 425. گاڏار، 426. گندرا، 427. راھو، 428. گوگيڙا 429. گهوٽا، 430. نندواڻي، 431. گهوٻلا، 432. گُهريائي، 433. گهُوٽ، 434. واگھري، 435. ٻاليشاھي، 436. گُهمڙائي، 437. ڳاڙها، 438. لونيا، 439. لُوڻيا، 440. ھنڱورجا، 441. لوهار، 442. لنگا، 443. لنڍا، 444. لڳائي، 445. لاڻا، 446. لُوڻائي، 447. پسايا، 448. مستوئي، 449. لڙائي، 450. لاڙائي، 451. لوهاڻا ، 452. مڱڻيجا، 453. ملاڻا، موراج، 454. مُچارا، 455. مُنارا، 456. مُٽا، 457. مينڌرا، 458. ميرجت، 459. موچي، 460. دايا، 461. ميراڻي، 462. من واڍا، 463. پلھ، 464. وڪيا، 465. ولڙا، 466. ويڄ، 467. ولاسيا، 468. ولهاري هولائي، 469. هٿيار، 470. هيلايا، 471. هالا، 472. هنڱورا، 473. هنڱورجا، 474. بشير، 475. رانگڙ، 476. ُوهڙ، 477. ٻُهريا، 478. ٻارڻ، 479. ڀڏالا، 480. عالماڻي، 481. ٿهيمور، 482. سربازي، 483. دائودپوٽا، 484. ٿهيم، 485. ٽوها، 486. ٽيمڙا، 487. پريا، 488. ٺاڪرا، 489. پاڏائي، 490. پاهيڙي، 491. پرهياڙ، 492. پنهور، 493. جت، 494. ڪاغزي، 495. جوڻيجا، 496. اوڏ، 497. جهانگياڻي، 498. چارا، 499. چوهاڻ، 500. چالڪا، 501. رستماڻي، 502. چيريا، 503. درس، 504. ڌانڌل، 505. ڏچر، 506. ڊُهڙ، 507. ڍينڍڙيا ، 508. ڍيرا، 509. راڄا، 510. جھنڊير، 511. بزنجا، 512. رڇا، 513. قيصراڻي، 514. زيند پُوريا، 515. سيکڙا، 516. سقميجا، 517. راجپوت، 518. سيال، 519. سمان، 520. ٻپڙ، 521. ڪاتيار، 522. ڪنڀار، 523. لاڙ، 524. ڪرمتي، 525. کھڙا، 526. ڪيهر، 527. گرگلا، 528. کٽي ، 529. کنيرا، 530. کتري، 531. ڪلوڙ، 532. وڳڻ، 533. ٻائيتار، 534. گڊا، 535. تنيا، 536. گهگهيرا، 537. مورائي، 538. گُهنالاکا، 539. لوڊا، 540. مالهيا، 541. مالاڻا، 542. مانڌريا، 543. منڌرا، 544. مچولائي، 545. مُنارا، 546. نُهڙيا نوتيار، 547. واڍا، 548. روجھاڻي، 549. ونگائي، 550. زھري، 551. مينگل، 552. گپتا، 553. ڀڳت، 554. آٿلا، 555. نوراني، 556. اڍيجا، 557. بُدا، 558. ويسر، 559. چبُنڙا، 560. بُڪيرا، 561. بوهڙ، 562. ٻُگهيا، 563. ڀائل، 564. ٽالاڻي، 565. ڀٽ، 566. ڀٽي، 567. ڀنڊ، 568. ڀاڏائي، 569. تارڙا، 570. دراني، 571. ٿهيم، 572. ٿُڙيا، 573. ٿهيمور، 574. ريٻاري، 575. ٽانڊيا، پارابي، پتافي، چولياڻي، ڪلر، خوجا، 576. پرهياڙ، 577. پارهيڙي، 578. پنهور، 579. پنڀار، 580. پنڃارا، 581. پکاڙا، 582. موچي، 583. ڪُنور، 584. اڪراڻي، 585. نھڙيا، 586. جوڻيجا، 587. ڪلھوڙا، 588. جويا، 589. وگھيا، 590. جنڊاڙا، 591. ھاشمي، 592. ڪوير، 593. مزاري، 594. جهولائي، 595. عرساڻي، 596. نون، 597. چاوڙا، 598. ٿريا، 599. چيريا، 600. ڏنور، 601. جيلاني، 602. ساھڙ، 603. ڇريجا، 604. ڇڇائي، 605. گائينچا، 606. چرياڻي، 607. راشدي، 608. ڇڇر، 609. هليا، 610. ڌانڌل، 611. ڌاڙيا،' 612. ڌنڌڻ، 613. آسواڻي، 614. نانگراج، 615. گھنيا، 616. ڇڃڙ، 617. ڏيسرا، 618. ڄام، 619. رخشاڻي، 620. کٽياڻ، 621. راڄسي پوٽا، 622. رٽا، 623. رٻيسٻاري، 624. پشوري، 625. زرداري، 626. ساڙها، 627. جاڙيجا، 628. لاشاري، 629. سميجا، 630. مالھي، 631. لڪياري، 632. گورچاڻي، 633. سهتا، 634. سُکپُوريا، 635. انصاري، 636. سروا، 637. لولائي، 638. گڏاڻي، 639. مٺياڻي، 640. ڦلپوٽو، 641. ميتلا، 642. ملڪ، 643. ڪامادي، 644. ڪمانگر، 645. شنباڻي، 646. شاهاڻي، 647. @ جاگيراڻي، 648. اعواڻ، ڪلادي، 649. راهوجا، 650. گاڏهي، 651. سرڪي، 652. جمالي، 653. موريجا، 654. موروجا، 655. تنيا، 656. نندو، 657. ڌونڌو، 658. عارباڻي، 659. اوڍاڻا، 660. سناڻي، 661. وهريا، 662. بوسڻ، 663. ساسولي، 664. اگهم، 665. ڪوڏراڻي، 666. ڪماريا، 667. ايري، 668. جهيجا، 669. جيها، 670. هڪڙا، 671. ڪيهر، 672. ڪناسرا، 673. ڌوڻ، 674. ڀيا، 675. سندراڻي، 676. پهوڙ، 677. شجراع، 678. ميمڻ، 679. راڻا/رانا، 680. جهتيال، 681. الرا، 682. اوڍا، 683. مارفاڻي، 684. مٺاڻي 685. سارگانی 686. سرگانی ڄامڙا، 687. ماڪا، 688. ڏيرو، 689. آگاڻي، 690. وسير، 691. وهريا، 692. لائو، 693. سنڌ ۾ آباد ذاتيون / قبیلا 694. 695. 696. مغيري، 697. لغاري، 698. بجير، 699. آريسر، 700. راهمون، 701. ٽالپر، 702. لوهاڻا، 703. ڪاٺيا، 704. جُوڻيجا، 705. سيلرا، 706. منگي، 707. راڄپر، 708. سوٽهڙ، 709. بروھي، 710. سومرا ، 711. جاڙيجا، 712. اڄڻ، 713. مهاڻا، 714. مهر، 715. مسڻ، 716. وڳڻ، 717. آريجا، 718. باريجا، 719. مهيسر، 720. سميجا، 721. ساهڙ، 722. پهوڙ، 723. لنجار، 724. لاکا، 725. هنڱورا، 726. درس، 727. ڏيپر، 728. گهانگهرا، 729. سهتا، 730. مڱريا، 731. ماڇي، سولنگي، 732. مگسي، 733. مغيري ، 734. کوسا، 735. سهاڳ، 736. ماکيجا، 737. ڏوڏيجا، 738. وساڻ، 739. ڏيٿا، 740. ڏنگراج، 741. ڏهراج، 742. ماهوٽا، 743. سھرياڻي, 744. چارڻ، 745. انڍڙ، 746. چنا، 747. چاچڙ، 748. پنهوار، 749. دل، 750. راهو، 751. ٻگهيا، 752. دونگهه، 753. دراوڙ، 754. ڀاگڙي، 755. ڀيل، 756. مينگهواڙ، 757. آڱاريا، 758. بڪڪ، 759. برفت، 760. بوزدار، 761. گهانچي، 762. پالاري، 763. پلهه، 764. ٻرڙا، 765. موريا، 766. سنگهار، 767. جت، 768. سميجا، 769. اُڍيجا، 770. بالاچ ، 771. بُڪيرا، 772. ٻارچ، 773. ٻارڻ، 774. ٻئيتال، 775. ٻاگهل، 776. ٻاٻڙا، 777. ٻانهيپوٽا، 778. ٻوڙاڻا، 779. ٻٻر، 780. ٻيلائي، 781. ڀُرڳڙي، 782. ڀنڀرا، 783. تيتري، 784. تماچي، 785. ٿيٻا، 786. ٿهيم، 787. ٽانڪ، 788. ٽانڊائي، 789. ٽڳڙ، 790. کاراڻي، 791. بجاراڻي، 792. ککراڻي، 793. ڏاھاڻي، 794. بليدي، 795. بڙدي، 796. ڊومڪي، 797. جکراڻي، 798. ٽيمڙا، 799. ٺاراڻي ، 800. پاربي، 801. پالاري، 802. پاريهڙي، 803. پرهياڙ، 804. پخالي، 805. پترا، 806. پُسيا، 807. پنهور، 808. پلاه، 809. پونجاڻي، 810. پليجا، پيڃارا، 811. جاداڻي، 812. جانوري، 813. بلوچ، 814. جاڳا، 815. جت، 816. جماري، 817. پير، 818. جوکيا، 819. جکيه، 820. چانهيا، 821. چنڊ، 822. پيرزادا، 823. مرزا، 824. نائچ، 825. ميراڻي، 826. کونھارا، 827. چوهاڻ، 828. راٺوڙ، 829. خاصخيلي، 830. دوراڻي، 831. سنڌي پٺاڻ، 832. دل، 833. دُوها، 834. جويسر، 835. ڌماچ، 836. ڏچر، 837. ڍومڪي، 838. رها، 839. رانٽا، 840. قاضي، 841. مخدوم، 842. رند، 843. رُوپائي، 844. اوڳاھي، 845. مير، 846. رپڙ، 847. رهبر، 848. ڪنراڻي، 849. زنئُور، 850. زنگيجا، 851. سانداڻي، 852. ساند، 853. سامي، 854. ساٽي، 855. سُرهيه، 856. سوڍا، 857. سيد، 858. سمان، 859. سميجا، 860. سورا، 861. سُوها، 862. بھلڪاڻي، 863. سگريه، 864. سُورجا، 865. سسر، 866. سرواڻ، 867. شينا، 868. شورا، 869. شورائي، 870. شڪاري، 871. ڦقهيري، 872. 'ڪاٺ، 873. ٻانڀڻ، 874. ڪاريا، 875. ڪاتيار، 876. ڪاٺياڙا، 877. ڪانڌڙا، 878. ڪوٽائي، 879. ڪوري، 880. ڪڪاڻي، 881. ڪيڙانا، 882. بکراڻي، 883. ڪورائي، 884. ڪڇي، 885. ڪنڊراهه، 886. ڪلهوڙا، 887. ڪولهي, 888. مھيشوري، 889. سامٽيا، 890. ڇٽا، 891. ڀنگر، 892. ڪناد، 893. ڏھر، 894. ڪنگهاڻي، 895. ڪلانتري، 896. کاڙڪ، 897. کارائي، 898. کُڏائي، 899. رودناڻي، 900. کوڏيا، 901. کيبر، 902. کوڙ، 903. گُگا، 904. گندرا، 905. گُوندل، 906. گوپانگ، 907. گهگهڙ، 908. گهراڻه، 909. لانگاھ، 910. لاکاٽيا، 911. لوڍا، 912. لُنڊا، 913. لُوجا، 914. لُنڊ، 915. لوهاڻا، 916. کيمٽيا، 917. لُکياڻي، 918. منڇر، 919. مڱڻهار، 920. ڏاھري، 921. بگٽي، 922. نوحپوٽا، 923. زرداري، 924. مري، 925. جلباڻي، 926. گبول، 927. شر، 928. عمراڻي، 929. ڀرو، 930. فاروقي، 931. مهري، 932. ميگهواڙ، 933. ڄاريڪا، 934. مڪراني، 935. ميراثي، 936. مگسي، 937. مينڌرا، 938. مهراڻپوٽا، 939. منڊا، 940. ناهيا، 941. ناڏيهه، 942. ناريجا، 943. نُهڙيا، 944. نوناري، 945. نورنگ زادا، 946. آخوند، 947. نوتڪاڻي، 948. ونگرا، 949. هاليپوٽا، 950. هولاڻي، 951. آمڙا، 952. اوٺا، 953. بگھياڙ، 954. ارباب، 955. جعفري، 956. اوڀاڙا، 957. آگهيم ، 958. آبلاڻي، 959. اُنڙ ، 960. باگراڻي، 961. باندق، 962. بُوبڪ، 963. بنواڻي ، 964. ببواڻي، 965. بانو شاهي، 966. اوڍيجا، 967. بڊاڻي ، 968. بڪائي 969. بنساري ، 970. بهم، 971. ٻاگل، 972. ٻارڻ، 973. ترڪ، 974. ٻاٻڙا، 975. ٻُرڙا، 976. ٻجوارا، 977. ٻوڙاڻا، 978. ٻوڙا ، 979. ٻڙا ڀان، 980. ڀُٽا، 981. ڀنڊ، 982. ڪولاچي، 983. ملڪاڻي، 984. تارڙا ، 985. تتري، 986. سبزوئي، 987. ٽنگر، 988. ٽويا، 989. ٽانڍائي، 990. ٽيمڙا ٿهيم، 991. ٿهيمور، 992. مانجھي، 993. پنهور، 994. پارهيڙي، 995. پتوجا، 996. تيغاڻي، 997. پاتڻي، 998. پُسيا، 999. پليپوٽا، 1000. پير، 1001. پرهياڙ، 1002. پونجاڻي، 1003. مھيسر، 1004. ناگوري، 1005. پارئي، 1006. سريوال، 1007. ٽويا، 1008. جت، 1009. رند، 1010. جوڻيجا، 1011. جُماڻي، 1012. جاداڻي، 1013. جوڳي، 1014. جنگاهي، 1015. پيچوھا، 1016. جاکرا، 1017. جڳيا، 1018. سيٺار، 1019. مرگھر، 1020. جهنڊيل، 1021. چوهاڻ، 1022. سنديلا، 1023. گھمراڻي، 1024. چالڪ، 1025. ابڙيجا، 1026. چنڊاڻي، 1027. ڇلگري، 1028. دائوداڻي، 1029. دوراڻي 1030. دبائي، 1031. ڌانڌل، 1032. ڌڙيا، 1033. قائم خاني، پ 1034. ڏچر، 1035. ٿلھا، 1036. ڏڦائي، 1037. ڊاڀائي، 1038. ڊاگوري، 1039. زيند پوريا، 1040. ٻھرام، 1041. دشتي، 1042. ڇڄڙا، 1043. سهتا، 1044. بوزدار، 1045. جيسر، 1046. سمان، 1047. سُوها، 1048. گھمڻ، 1049. گجر، 1050. ڊيشڪ، 1051. رائو، 1052. سميجا، 1053. جٽ، 1054. سانگي، 1055. بوري، 1056. سورجا، 1057. گرگيز، 1058. ٻگھيا، 1059. راھمون، 1060. لورا، 1061. واھوچا، 1062. ملاح، 1063. سخيراڻي، 1064. سوڍا، 1065. سنڙا، 1066. ٿھيم، 1067. سيڪڙا، 1068. سرواڻ، 1069. ڄامڙا، 1070. سٺيا، 1071. سائي، 1072. سسيا ، 1073. سورائي، 1074. سرائي، 1075. سامي ، 1076. شينا، 1077. شاعر، 1078. ڪناند، 1079. گھوٽا، 1080. ڪهيري، 1081. رُڪ، 1082. ڪيڙانا، 1083. ڪانٿ، 1084. ڪيريا، 1085. ڪٽپر، 1086. بٽ، 1087. ڪٽوھڙ، 1088. ڪنگاڻي، 1089. چانگ، 1090. ڪنڊراهه، 1091. ڪوچائي، 1092. ڪوچايا، 1093. گوپانگ، 1094. ڪوٽي ڪانڀائي، 1095. ڪُونجڙا، 1096. ڪهراڻي، 1097. ڪارڙا ، 1098. ڪوٽائي، 1099. ڌاريجا، 1100. سوڍر، 1101. جسڪاڻي، 1102. ڪنڍائي، 1103. برھماڻي، 1104. ڪلاڻي، 1105. ڪڪاڻي، 1106. ڪهيرائي، 1107. گھمرا، 1108. گھانگھرا، 1109. چنجڻي، 1110. کڏا، 1111. قاسمي، 1112. کوڙ، 1113. کاٿڙائي، 1114. زنگياڻي، 1115. گشڪوري، 1116. ڀاٽيا، 1117. گُرماڻي، 1118. گڊا، 1119. خواجا، 1120. گاڏار، 1121. گندرا، 1122. راھو، 1123. گوگيڙا 1124. گهوٽا، 1125. نندواڻي، 1126. گهوٻلا، 1127. گُهريائي، 1128. گهُوٽ، 1129. واگھري، 1130. ٻاليشاھي، 1131. گُهمڙائي، 1132. ڳاڙها، 1133. لونيا، 1134. لُوڻيا، 1135. ھنڱورجا، 1136. لوهار، 1137. لنگا، 1138. لنڍا، 1139. لڳائي، 1140. لاڻا، 1141. لُوڻائي، 1142. پسايا، 1143. مستوئي، 1144. لڙائي، 1145. لاڙائي، 1146. لوهاڻا ، 1147. مڱڻيجا، 1148. ملاڻا، موراج، 1149. مُچارا، 1150. مُنارا، 1151. مُٽا، 1152. مينڌرا، 1153. ميرجت، 1154. موچي، 1155. دايا، 1156. ميراڻي، 1157. من واڍا، 1158. پلھ، 1159. وڪيا، 1160. ولڙا، 1161. ويڄ، 1162. ولاسيا، 1163. ولهاري هولائي، 1164. هٿيار، 1165. هيلايا، 1166. هالا، 1167. هنڱورا، 1168. هنڱورجا، 1169. بشير، 1170. رانگڙ، 1171. ُوهڙ، 1172. ٻُهريا، 1173. ٻارڻ، 1174. ڀڏالا، 1175. عالماڻي، 1176. ٿهيمور، 1177. سربازي، 1178. دائودپوٽا، 1179. ٿهيم، 1180. ٽوها، 1181. ٽيمڙا، 1182. پريا، 1183. ٺاڪرا، 1184. پاڏائي، 1185. پاهيڙي، 1186. پرهياڙ، 1187. پنهور، 1188. جت، 1189. ڪاغزي، 1190. جوڻيجا، 1191. اوڏ، 1192. جهانگياڻي، 1193. چارا، 1194. چوهاڻ، 1195. چالڪا، 1196. رستماڻي، 1197. چيريا، 1198. درس، 1199. ڌانڌل، 1200. ڏچر، 1201. ڊُهڙ، 1202. ڍينڍڙيا ، 1203. ڍيرا، 1204. راڄا، 1205. جھنڊير، 1206. بزنجا، 1207. رڇا، 1208. قيصراڻي، 1209. زيند پُوريا، 1210. سيکڙا، 1211. سقميجا، 1212. راجپوت، 1213. سيال، 1214. سمان، 1215. ٻپڙ، 1216. ڪاتيار، 1217. ڪنڀار، 1218. لاڙ، 1219. ڪرمتي، 1220. کھڙا، 1221. ڪيهر، 1222. گرگلا، 1223. کٽي ، 1224. کنيرا، 1225. کتري، 1226. ڪلوڙ، 1227. وڳڻ، 1228. ٻائيتار، 1229. گڊا، 1230. تنيا، 1231. گهگهيرا، 1232. مورائي، 1233. گُهنالاکا، 1234. لوڊا، 1235. مالهيا، 1236. مالاڻا، 1237. مانڌريا، 1238. منڌرا، 1239. مچولائي، 1240. مُنارا، 1241. نُهڙيا نوتيار، 1242. واڍا، 1243. روجھاڻي، 1244. ونگائي، 1245. زھري، 1246. مينگل، 1247. گپتا، 1248. ڀڳت، 1249. آٿلا، 1250. نوراني، 1251. اڍيجا، 1252. بُدا، 1253. ويسر، 1254. چبُنڙا، 1255. بُڪيرا، 1256. بوهڙ، 1257. ٻُگهيا، 1258. ڀائل، 1259. ٽالاڻي، 1260. ڀٽ، 1261. ڀٽي، 1262. ڀنڊ، 1263. ڀاڏائي، 1264. تارڙا، 1265. دراني، 1266. ٿهيم، 1267. ٿُڙيا، 1268. ٿهيمور، 1269. ريٻاري، 1270. ٽانڊيا، پارابي، پتافي، چولياڻي، ڪلر، خوجا، 1271. پرهياڙ، 1272. پارهيڙي، 1273. پنهور، 1274. پنڀار، 1275. پنڃارا، 1276. پکاڙا، 1277. موچي، 1278. ڪُنور، 1279. اڪراڻي، 1280. نھڙيا، 1281. جوڻيجا، 1282. ڪلھوڙا، 1283. جويا، 1284. وگھيا، 1285. جنڊاڙا، 1286. ھاشمي، 1287. ڪوير، 1288. مزاري، 1289. جهولائي، 1290. عرساڻي، 1291. نون، 1292. چاوڙا، 1293. ٿريا، 1294. چيريا، 1295. ڏنور، 1296. جيلاني، 1297. ساھڙ، 1298. ڇريجا، 1299. ڇڇائي، 1300. گائينچا، 1301. چرياڻي، 1302. راشدي، 1303. ڇڇر، 1304. هليا، 1305. ڌانڌل، 1306. ڌاڙيا،' 1307. ڌنڌڻ، 1308. آسواڻي، 1309. نانگراج، 1310. گھنيا، 1311. ڏچر، 1312. ڏيسرا، 1313. ڄام، 1314. رخشاڻي، 1315. کٽياڻ، 1316. راڄسي پوٽا، 1317. رٽا، 1318. رٻيسٻاري، 1319. پشوري، 1320. زرداري، 1321. ساڙها، 1322. جاڙيجا، 1323. لاشاري، 1324. سميجا، 1325. مالھي، 1326. لڪياري، 1327. گورچاڻي، 1328. سنجراڻي، 1329. سُکپُوريا، 1330. انصاري، 1331. سروا، 1332. لولائي، 1333. گڏاڻي، 1334. مٺياڻي، 1335. ڦلپوٽو، 1336. جعفري، 1337. ملڪ، 1338. ڪامادي، 1339. ڪمانگر، 1340. شنباڻي، 1341. شاهاڻي، 1342. @ جاگيراڻي، 1343. ڀنگوار، ڪلادي، 1344. راهوجا، 1345. گاڏهي، 1346. سرڪي، 1347. جمالي، 1348. موريجا، 1349. موروجا، 1350. تنيا، 1351. نندو، 1352. ڌونڌو/ ڌونڌو، 1353. عارباڻي، 1354. اوڍاڻا، 1355. سناڻي، 1356. وهريا، 1357. بوسڻ، 1358. ساسولي، 1359. اگهم، 1360. ڪوڏراڻي، 1361. ڪماريا، 1362. ايري، 1363. جهيجا، 1364. جيها، 1365. هڪڙا، 1366. ڪيهر، 1367. ڪناسرا، 1368. ڌوڻ، 1369. ڀيا، 1370. سندراڻي، 1371. پهوڙ، 1372. شجراع، 1373. ميمڻ، 1374. راڻا/رانا، 1375. جهتيال، 1376. الرا، 1377. اوڍا، 1378. مارفاڻي، 1379. مٺاڻي 1380. سارگانی 1381. سرگانی ڄامڙا، 1382. ماڪا، 1383. ڏيرو، 1384. آگاڻي،، 1385. لائو، 1386. رھیماٹی 1387. رباٹی 1388. توڈاٹی 1389. رازاٹی 1390. موزاٹی 1391. ستاٹی 1392. میھاٹی 1393. شترا 1394. ڈوزاٹی 1395. نبناٹی 1396. نیاٹی 1397. گنجہ 1398. لوٹہ 1399. ٹھوڑا 1400 ساوند، 1401 ويرماڻي 1402.1403لنڈ

Copied

#PGFInt


Comments

Popular posts from this blog

جب یورپ میں سر درد کو بدروحوں کا چمٹنا کہا جاتا تھا اور ان بدروحوں کو نکالنے کے لئے چرچ لے جا کر سر میں کیلیں ٹھونکیں جاتی تھی، اس وقت مسلمان عراق میں بیٹھے جدید کیمسٹری اور ادویات کی ترقی کی بنیاد رکھ رہے تھے، جہاں ابن سینا "القانون فی الطب" کو تحریر کررہا تھا جسے آگے جاکر ایک ہزار سال بعد اکیسویں صدی میں بھی پڑھا جانا تھا، وہیں جابر بن حیان وہ کتاب لکھ رہا تھا جسے اگلے سات سو سال تک کیمسٹری کی بائیبل کا خطاب ملنا تھا، وہ اس وقت ایسا تیزاب (Salphuric acid) بنا رہا تھا، جس کی پیداوار کسی ملک کی صنعتی ترقی کی عکاسی کہلانی تھی، وہیں مسلمان سیاح دنیا گھوم رہے تھے، مسلمان ماہر فلکیات (Astrologist) اپنا حصہ ڈال رہے تھے، کبھی اسپین کو صاف ترین شہر بنا رہے تھے، تو کبھی بغداد کو علم کا گہوارا بنا رہے تھے، تو کہیں نئے علاقے فتح ہورہے تھے، اس ترقی کی وجہ ان کا اپنے نصاب یعنی قرآن و حدیث کی پیروی کرنا اور دینی علوم کو تمام علوم پر ترجیح دینا تھا، اور تمام تر ہنر مندوں کو اپنی تہذیب کو پروان چڑھانے کیلئے استعمال کرنا تھا. اور مسلمانوں کے مسلسل زوال کی وجہ قرآن اور سنت کی پیروی کی بجائے رنگ و نسل میں تقسیم ھونا قرآن و سنت سے رہنمائی اور مدد لینے کی بجائے فرقہ پرست جاہل نام نہاد عالم دین کا لبادہ اوڑھے مفاد پرستوں اور ایجنٹوں کی پیروی کرنا اور سب سے بڑھ کر خوف خدا کا ختم ھونا ھے. قرآن و سنت مسلسل محنت تحقیق اور جستجو ، حق بات کی تائید اور غلط کو برا کہنے اور اس سے بچنے کا درس دیتا ھے اور آج کا مسلمان بحیثیت مجموعی ایک امت کے یہ سب کرنے کی بجائے مال بنانے کی جستجو میں ھے چاھے جیسا بھی ھو حلال حرام کی کوئی فکر نہیں . (ڈاکڑ ذولفقآر راجپوت کی پوسٹ کچھ ترمیم شدہ معذرت کے ساتھ )

صوبائی زبانوں کو فوراَ نافذ اور قومی زبان کے لیے آئینی ترمیم کی جائے۔

(جہڑا اردو بول سکدا اے او پنجابی وی بول سکدا اے) اردو ایک مصنوئی زبان ھے۔ اٹھارویں صدی میں انگریز کے اردو کو وجود میں لانے سے پہلے پنجابی زبان کو صدیوں سے فارسی رسم الخط میں لکھا جاتا تھا اور پنجابی اسکرپٹ کو شاہ مکھی کہا جاتا ھے۔ گیارھویں صدی کے بابا فرید گنج شکر کو پنجابی زبان کا پہلا شاعر کہا جاتا ھے۔ اٹھارویں صدی میں انگریز نے ھندی فارسی اور پنجابی کے الفاظ میں معمولی ردوبدل کرکے پنجابی کی گرامر استعمال کرکے شاہ مکھی رسم الخط میں ایک نئی زبان اردو تخلیق کی جس کا سب سے بڑا مقصد پنجابی زبان اور ثقافت کو برباد کرنا تھا کیونکہ انگریز کو برصغیر اگر کہیں دلیرانہ مزاحمت ملی تو پنجاب سے ملی پورے ھندوستان پر انگریز نے مقامی غداروں کی مدد سے چالاکی عیاری سے بغیر کسی بڑی لڑائی اور مزاحمت کے قبضہ کیا جبکہ پنجاب کو فتح کرنے کیلئے اسے بارہ جنگیں لڑنی پڑیں اور پچاس سال اس مقصد کیلئے گنوانا پڑے ، سب سے زیادہ گورے پنجاب جنگ میں مرے ، اور انگریز کا سب سے زیادہ مالی جانی نقصان بھی پنجاب میں ھوا ، اس ذلت اور ہزیمت کا بدلہ لینے کیلئے شاطر انگریز نے پنجابی زبان اور ثقافت کو برباد اور پنجاب پنجابی کو اپنی زبان اور ثقافت سے بیگانہ کرنے کا پروگرام بنایا اور اردو تخلیق کرکے اسے پڑھے لکھے سلجھے مہذب لوگوں کی زبان اور یوپی کلچر کو ہائی کلاس سوسائٹی کا کلچر اور پنجابی زبان اور کلچر کو جاہل پینڈو گنوار کی زبان اور کلچر ثابت کرنے کیلئے باقاعدہ منظم حکومتی سطح پر لسانی ثقافتی ادبی دہشتگردی کا آغاز کیا جو انگریز کے جانے کے بعد آج تک اس کے مسلط کئے ھوئے وظیفہ خور غلام جاری رکھے ھوئے ھیں ، پنجابی شملہ اور پگ جو پنجابی قوم کی عزت وقار کی علامت تھی اسے حکمرانوں، ہوٹلوں ، فوجی میسوں کے دربانوں اور باورچی اور گیٹ پر کھڑے غلام ٹائپ شخص کے سروں پر سجا کر اس ثقافتی ورثے ذلیل رسوا کرنے کا عمل شروع کیا جو آج بھی جاری و ساری ھے فورٹ ولیم کالج کلکتہ میں اردو کو وجود میں لاکر انگریز نے کلکتہ میں تو بنگالی زبان کو ھی فروغ دیا لیکن پنجابی زبان ' پنجابی ثقافت ' پنجابی تہذیب ' پنجابی تاریخ کے ورثے کو تباہ و برباد کرنے کے لیے 1877 میں اردو کو پنجاب میں نافذ کردیا اردو کو پنجاب کی سرکاری زبان بنا دیا اور ڈھنڈھورا یہ پیٹ دیا کہ اردو صدیوں پرانی زبان ھے ، حالانکہ اردو ایک مصنوئی زبان ھے۔ اردو کی نہ کوئی ثقافت ھے نہ تہذیب ھے اور نہ تاریخ ھے۔ جبکہ پنجابی زبان کی پرورش صوفی بزرگوں بابا فرید ' بابا نانک ' شاہ حسین ' سلطان باھو ' بلھے شاہ ' وارث شاہ ' خواجہ غلام فرید ' میاں محمد بخش نے کی۔ پنجابی زبان کا پس منظر روحانی ھونے کی وجہ سے پنجابی زبان میں علم ' حکمت اور دانش کے خزانے ھیں اس لئے پنجابی زبان میں اخلاقی کردار کو بہتر کرنے اور روحانی نشو نما کی صلاحیت ھے۔ ایک قدیم اور ثقافت ' تہذیب ' تاریخ کے لحاظ سے امیر پنجابی زبان کے ھوتے ھوئے انگریز کو پنجاب کی سرکاری زبان اردو کرنے کی کیا ضرورت تھی؟ اردو کو وجود میں لاکر اور پنجاب میں نافذ کرکے پنجابی زبان میں موجود پنجابی ثقافت ' تہذیب اور تاریخ کے ورثے کو انگریز نے تباہ و برباد کیا اور اپنے انتقامی جذبے کو تسکین دی، پنجاب تو 1947 میں دو لخت ھو کر بیس لاکھ جسنوں کی قربانی دے کر انگریز کی غلامی سے آزاد ھوگیا لیکن اردو کی غلامی ابھی تک جاری ھے۔ پنجابی قوم دنیا کی نوویں سب سے بڑی قوم ھے۔ پنجابی قوم جنوبی ایشیا کی تیسری سب سے بڑی قوم ھے۔ پنجابی مسلمان مسلم امہ کی تیسری سب سے بڑی برادری ھے۔ پنجابیوں کی پاکستان میں آبادی 60 فیصد ھے، لیکن پنجابی زبان کے بجائے اردو زبان بولنے کی وجہ سے پنجابی قوم کی اپنی شناخت ختم ھوتی جا رھی ھے۔ پنجابی قوم لہجوں اور علاقوں میں بکھرتی جارھی ھے۔ پنجابی قوم کی ثقافت ' تہذیب اور تاریخ ختم ھوتی جا رھی ھے۔ پاکستان کے 60٪ لوگ پہلی زبان کے طور پر پنجابی زبان بولتے ھیں۔ پاکستان میں 20٪ لوگ پنجابی زبان کو دوسری زبان کے طور پر بولتے ھیں۔ اس طرح پاکستان میں 80٪ لوگ پنجابی زبان بولتے ھیں۔ جبکہ پنجابی زبان کو 90٪ پاکستانی سمجھ لیتے ھیں۔ اس لیے اردو کو پاکستان کی قومی زبان بنانا پاکستان کی انڈس سولائیزیشن والی زمین زاد قوموں اور اکثریت کے ساتھ مذاق اور پنجابی قوم کی توھین ھے۔ پاکستان میں رابطے کی زبان کے طور پر بھی اردو زبان کی کوئی ضرورت نہیں ھے جو اردو بول سکتا ھے وہ پنجابی بھی بول سکتا ھے۔ پنجابی گریجویٹس فورم انٹرنیشنل.PGF Int